سیل در ایران معادل دو برابر سرمایه خودروسازان را تلف کرد
سیل در‌ سال ٩٨ چیزی حدود ٩‌هزار‌میلیارد تومان خسارت به اقتصاد ایران وارد ‏کرد. ستاد بحران کشور زیان سیل پهنه جنوب ایران را بیشتر از ٣‌هزار‌میلیارد تومان اعلام کرد و ‏خسارت سیل‌های بهاری ٦‌هزار‌میلیارد تومان ارزیابی شد. برای درک بزرگی این رقم باید بگوییم که ‏سرمایه ثبت‌شده ایران‌خودرو و سایپا در مجموع حدود ٥‌هزار‌میلیارد تومان است و زیان سیل به ایرانی‌‏ها آن‌هم تنها ظرف ١٠ماه به بزرگی سرمایه خودروسازان ایرانی است. این موضوع درحالی رخ می‌‏دهد که خسارت زلزله کرمانشاه هم چیزی حدود ٨‌هزار‌میلیارد تومان برآورد شد و با این حساب اگر ‏خسارات اقتصادی سالانه بلایای طبیعی در ایران را جمع ببندیم، احتمالا هر‌سال ایرانی‌ها به اندازه سرمایه خودروسازان ‏ زیان می‌دهند. ‏در همین زمینه صندوق بین‌المللی پول گزارش داده است که ایران سالانه ٥‌درصد از اقتصادش را در ‏بلایای طبیعی می‌بازد. این موضوع درحالی رخ می‌دهد که خسارت بلایا درکشورهای پیشرفته و از ‏جمله ژاپن تا حد زیادی کنترل شده است، اما چرا در ایران خسارت سوانح تا این اندازه بالاست؟

سیل و خشکسالی رکورددار بیشترین زیان اقتصادی ‏

در روز‌ها و هفته‌های جاری، استان‌های مختلف ایران به‌خصوص استان‌های جنوب‌شرقی کشور باز هم ‏با سیلاب دست‌وپنجه نرم می‌کنند، از همین‌رو مردمان این مناطق با خسارات فراوانی که سیل برایشان ‏به ارمغان آورده، دست درگریبانند. این سیل زمستانی البته در ادامه هزاران بلایای طبیعی است که در ‏سال ٩٨ با سیل ویرانگر روزهای ابتدایی ‌سال آغاز شدند و تا به اینجا علاوه بر خسارات جانی، ‏خسارات مالی چند ١٠‌هزار‌میلیارد تومانی بر جای گذاشته‌اند‎.‎بر اساس آمارهای موجود، ایران جزو ١٠ کشور نخست دنیا از نظر میزان وقوع بلایای طبیعی است. ‏این موضوع نشان از آن دارد که  بخش مهمی از درآمد کشور باید صرف پیشگیری، جبران خسارت‌های ‏وارده و رفع پیامدهای بلایای طبیعی شود. همچنین طبق آمار موجود، از مجموع شهرهای کشورمان فقط ‏‏۳‌درصد در نواحی کم‌خطر قرار دارند و از ۴۳ مورد حوادث غیرمترقبه ممکن در کل جهان، حدودا ‏‏۳۲ مورد آن در کشورمان ایران تجربه شده است که شایع‌ترین این حوادث عبارتند از زلزله، سیل، ‏خشکسالی، فرونشست زمین، آفات محصولات کشاورزی- دامی و آتش‌سوزی جنگل‌هاست. از سوی دیگر و ‏بر اساس اطلاعات سازمان مدیریت بحران حدود ٧۵درصد از مراکز جمعیتی کشور در معرض خطر ‏سیل و بیش از ٨٠‌درصد مساحت کشور در معرض سایر بلایای طبیعی مانند زلزله است‎.‎این‌همه مخاطره درشرایطی است که براساس آمارها، بیشترین کشته‌ها در بلایای طبیعی مربوط به ‏مخاطره زلزله بوده و بیشترین زیان اقتصادی نیز به دلیل مخاطره سیل و خشکسالی است. همچنین از ‏آنجا که در سال‌های اخیر تغییرات آب و هوایی به‌شدت افزایش یافته، این موضوع وقوع تغییرات اقلیمی را ‏تقویت می‌کند.‎

فاجعه‌‌ای به بزرگی ۵‌درصد اقتصاد کشور

شرایط اقلیمی و جغرافیایی ایران نظیر قرارگیری آن روی کمربند زلزله، واقع‌شدن در عرض‌های پایین ‏از یک طرف و ساخت‌وسازهای نامطلوب و آن‌هم بدون رعایت نکات ایمنی، منجر به آسیب‌پذیری ‏کشور در برابر بلایای طبیعی شده است. آسیب‌پذیری که نه فقط جان انسان‌ها بلکه به‌شدت اقتصاد را هم ‏مورد هدف قرار می‌دهد، به نحوی که برای فهم بهتر این موضوع کافی است بدانیم تنها در مورد سیل ویرانگر ‏فروردین ٩٨ که ١۵ استان کشور را درگیر کرد و ٧٠ کشته بر جای گذاشت، ۶هزار‌میلیارد تومان ‏خسارت اقتصادی مستقیم به بار آمد.‎
سیدمحمد موسوی، مدیرکل دفتر مدیریت بحران و کاهش مخاطرات بخش کشاورزی اعلام کرد: «در پی ‏وقوع سیل اخیر، حدود هزار‌میلیارد تومان خسارت مستقیم تنها به بخش کشاورزی سه استان ‏سیستان‌وبلوچستان، هرمزگان و کرمان وارد شده است‎.‎»صندوق بین‌المللی پول براساس اطلاعات ارایه‌شده در پایگاه داده‌های رخدادهای اضطراری، کشورمان ‏را جزو کشورهایی دسته‌بندی می‌کند که در فاصله سال‌های ١٩۵٠ تا ٢٠١۵ میلادی حداقل یک فاجعه ‏طبیعی به بزرگی بیش از ۵‌درصد اقتصاد ایران را تجربه کرده‌اند. هرچند در این آمار اثری از بلایای ‏طبیعی بزرگی که در ۵‌سال اخیر به وقوع پیوسته، نیست اما آوردن آمار این حوادث اگر به‌ درصد این ‏خسارات نیفزاید، از آن نخواهد کاست‎.‎

چرا زیان اقتصادی بلایای طبیعی در ایران بالاست؟

توجه به این نکته که بلایای طبیعی در ارتباط مستقیم با صنعت و به‌خصوص کشاورزی هستند و اینکه ‏اقتصاددانان توسعه، صنعت و کشاورزی را دو بال یا دو موتور حرکت به سمت توسعه و حرکت در ‏مسیر توسعه می‌دانند، کشورهایی که برنامه مستمر، متمرکز و علمی در مدیریت و پیشگیری این ‏حوادث غیرمترقبه طبیعی و به ‌طور کلی محیط‌ زیست داشته‌اند، بخش کشاورزی آنها کمتر با نوسانات ‏منفی طرف عرضه مواجه بوده، گام‌های توسعه را به مراتب سریع‌تر طی کرده و حرکت باثباتی در ‏مسیر توسعه پایدار داشته‌اند. کشورهایی مانند چین، ژاپن و ایالات متحده از این دست کشورها هستند‎.‎این همه در شرایطی است که مسیر سیاست‌های اقتصادی اتخاذ‌شده در کشور طی چند دهه گذشته کاملا ‏مغایر با شروط لازم برای پیشگیری و به حداقل رساندن خسارات ناشی از بلایای طبیعی بوده‌ است. ‏سطح درآمد سرانه که افزایش مستمر آن تأثیر زیادی در پیشگیری از اثرات ناگوار طبیعی دارد، ‏سال‌هاست روندی پرنوسان دارد و طی دهه‌های اخیر تقریبا ثابت مانده است. ناکارآمدی بخش مالی که ‏می‌تواند خانوار‌ها را در دسترسی به منابع خرد در جهت تجهیز و مقاوم‌سازی منازل مسکونی خود یاری ‏رساند، با مداخلات دستوری دولت افزایش یافته است. انواع مداخلات قیمتی و غیرقیمتی دولت در ‏اقتصاد نیز سال‌هاست ادامه دارد و فعالیت موثر و کارآمد بخش خصوصی را مختل کرده‌است؛ بنابراین ‏نه تنها تقریبا هیچ‌کدام از شرایط اقتصادی لازم برای کاهش خسارت‌های ناشی از بلایای طبیعی در ‏ایران فراهم نیست، بلکه مداخلات بیش از اندازه دولت به معنای عام آن فرآیند ترمیم در مناطق آسیب‌دیده ‌را نیز کندتر می‌کند‎.‎

دچار ضعف مدیریتی موروثی هستیم

برای یافتن پاسخ این سوال که چرا خسارات اقتصادی بلایای طبیعی در ایران در قیاس با برخی دیگر از ‏کشورهای پرمخاطره از لحاظ وقوع بلایای طبیعی بیشتر است، با علی بیت‌اللهی، رئیس بخش ‏زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، به گفت‌وگو نشستیم. این ‏کارشناس مخاطرات طبیعی در این گفت‌وگو با اشاره به اینکه در کشورمان دچار یک ضعف مدیریتی ‏موروثی هستیم، گفت: «متأسفانه مدیران ما در تمام طول سال‌ها و دهه‌های گذشته آنجا که باید به اقدامات ‏پیشگیرانه در برابر بلایای طبیعی مبادرت بورزند از آن غافل بوده‌اند؛ زیرا مقابله با تأثیرات سوء ‏بلایای طبیعی نیازمند اقدامات بلندمدت، میان‌مدت و کوتاه‌مدت است و این اقدامات آن‌گونه که باید ‏صورت نپذیرفته است. به همین علت هر بار با وقوع یک بلای طبیعی جدید افسوس و فغان از آثار ‏مخرب آن است که به‌جا می‌ماند و هزینه‌های هنگفت اقتصادی و خدای ناکرده جانی که جبران آنها بسیار ‏سخت است.»

‏او در ادامه با ذکر مثالی به اقدامات صورت‌گرفته در برابر مخاطرات طبیعی در کشور ژاپن می‌پردازد ‏و می‌گوید: «در این کشور بیش از ٧۵‌درصد از اراضی در معرض وقوع سیلاب است به این سبب که ‏میزان بارندگی شدید در این کشور و طول سواحل اقیانوسی آن بسیار زیاد و بیشتر از کشورمان است. ‏اما در شهرهای ژاپن کمتر مشاهده می‌کنیم که با وقوع باران‌های شدید  آب‌گرفتگی و ‏سیلاب مشاهده شود، علت این موضوع هم در این است که آنها قبل از وقوع مخاطرات برای آنها ‏برنامه‌ریزی گسترده‌ای کرده‌اند؛ ازجمله آنها اینکه ژاپنی‌ها زیرساخت‌هایی را درست‌کرده‌اند که وقتی آب ‏از سطح رودخانه بالا می‌آید در مسیر‌هایی هدایت‌ می‌شود بدون آنکه وارد خیابان‌ها و معابر شهری شود.»‏

بیت‌اللهی می‌افزاید: «نقطه مقابل اما انجام‌ندادن اقدامات پیشگیرانه در کشورمان است و آن هم ‏نمونه‌های بسیاری است که در موارد متعدد رخدادهای طبیعی می‌توان ردپای آنها را دید؛ به‌طور مثال مشاهده کردیم که اقدامات لازم و پیشگیرانه در رابطه با ایجاد سیلاب‌های اخیر یا سیلاب‌های ابتدای‌ سال ‏انجام نشده بود. این دو مورد مثال‌های متعددی در خود دارند، ازجمله آنها اینکه از ٩ متر عمق رودخانه ‏گرگان‌رود ٧متر از آن دچار رسوب بود و لایروبی نشده‌ بود و آن فجایع را به بار آورد یا در نمونه دیگر ‏ساختن خانه در بستر یا در حریم رودخانه‌ها و تعبیه‌نشدن سازه‌های حفاظتی در شهر‌های لرستان که منجر ‏به فجایع بسیاری در پی سیلاب در آن منطقه شد.»‏این کارشناس مخاطرات طبیعی در پایان با ‏اشاره به لزوم انجام اقدامات طولانی‌مدت و پیشگیرانه در برابر مخاطرات طبیعی خاطرنشان می‌کند: ‏‏«نباید همچون شاگردی که خواندن دروس خود را برای شب امتحان می‌گذارد، عمل کنیم و بخواهیم با ‏اقدامات محدود و کوتاه‌مدت در برابر مخاطرات طبیعی و خسارت‌های به جای مانده از آن آماده باشیم. به ‏سبب همین شیوه مدیریت می‌توان گفت علت مشخص خسارات بسیار در پی مخاطرات طبیعی در ‏کشورمان انجام‌نپذیرفتن اقدامات پیشگیرانه و محافظتی است که باید هرچه زودتر تمهیداتی برای انجام آنها ‏اندیشیده شود وگرنه همچون سنوات و موارد گذشته باز هم باید شاهد خسران اقتصادی بسیار و خدای ‏ناکرده از دست رفتن‌ جان‌های شهروندان‌مان باشیم.‏

  اثرات سوء‌اقتصادی بلایای طبیعی

بروز حوادث طبیعی مانند سیل یا زلزله یا انواع دیگر آن، ضمن ایجاد خسارات جبران‌ناپذیر جانی، دو ‏ضربه مهلک بر پیکره اقتصاد یک کشور وارد می‌کند. اولین ضربه لطمه مستقیمی است که به ثروت و ‏دارایی‌های ملی و شخصی وارد می‌شود و دومین آن نیز، انحراف منابع ملی از روند توسعه و دستیابی ‏به استانداردهای معمول زندگی است که هر دوی این موارد به‌شدت اقتصاد کشور را تحت‌تأثیر قرار ‏می‌دهد.‎این بلایای طبیعی بسته به وسعت آنها نتایج ناخوشایندی برای اقتصاد ایران  در بردارند؛ نتایجی چون ‏کاهش تولید ناخالص داخلی، شوک منفی به اقتصاد، افزایش قیمت کالاهای مرتبط در کوتاه‌مدت و شیوع ‏احتمالی فقر گسترده و بین نسلی در منطقه حادثه‌زده که توجه به همه این موارد نشان از آن دارد بروز ‏حادثه‌ای طبیعی تنها در زمان وقوع خسارت‌زا نیست و می‌تواند در میان‌مدت و بلندمدت نیز اقتصاد ‏را در برابر اثرات سوء و امواج منفی خود قرار دهد‎.‎

اشتراک گذاری در facebook
فیسبوک
اشتراک گذاری در twitter
توئیتر
اشتراک گذاری در telegram
تلگرام
اشتراک گذاری در whatsapp
واتساپ
اشتراک گذاری در linkedin
لینکدین
در همین رابطه بخوانید:

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عکس: مهر
اشتراک گذاری در print
چاپ

لینک کوتاه: http://shahrvanddaily.ir/11524

63
پربازدیدهای هفته
آخرین مطالب